Paslı demir kullanımı yasal mıdır?

A. Giriş

İnşaat sektöründe kullanılan demir donatılar, yapıların taşıyıcı sisteminin en kritik bileşenlerinden biridir. Betonarme yapılarda demir, betonun basınca karşı gösterdiği direnci tamamlayarak çekme kuvvetlerine karşı dayanıklılık sağlar. Ancak şantiyelerde en sık karşılaşılan problemlerden biri, demirlerin depolama koşulları veya çevresel etkenler nedeniyle paslanmasıdır. Paslı demir, yalnızca teknik bir sorun değil aynı zamanda hukuki bir sorumluluk doğuran ciddi bir risk unsurudur. Bu nedenle şu soru sıkça gündeme gelir: Paslı demir kullanımı yasal mıdır?

Bu sorunun cevabı yalnızca teknik bir değerlendirme ile verilemez; çünkü işin içinde Türk Ceza Kanunu (TCK), Türk Borçlar Kanunu (TBK), İmar Kanunu, Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) ve TS500 Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları gibi birçok yasal düzenleme bulunmaktadır. Bu makalede paslı demir kullanımının hukuki ve teknik boyutlarını, oluşturduğu riskleri ve mevzuatlar çerçevesinde doğuracağı sorumlulukları ele alacağız.

B. Mevzuat ve hukuki çerçeve

Paslı demir kullanımını mevzuat ve hukuki çerçevede tüm detayları ile açıklayalım. Lütfen bu paragraftan sonraki her cümleyi dikkatli bir şekilde okuyunuz. Ama öncesinde sizlerle kısa bir video paylaşalım.

C. Türk Ceza Kanunu (TCK) açısından

Paslı demir kullanmak, doğrudan TCK’da açıkça yazılı bir suç olarak geçmez. Ancak bilinçli taksir veya olası kast hükümleri kapsamında müteahhit, şantiye şefi ve yapıdan sorumlu mühendisler cezai sorumluluk altına girer.

TCK Madde 85 – Taksirle öldürme: Paslı demir sebebiyle çökme yaşanır ve can kaybı olursa, müteahhit veya sorumlu mühendisler bu madde kapsamında sorumlu tutulur.

TCK Madde 89 – Taksirle yaralama: Yapıda hasar ve yaralanma oluşursa, yine cezai sorumluluk doğar.

TCK Madde 257 – Görevi kötüye kullanma: Kamu görevlisi niteliğinde denetim yapanlar paslı demiri görmezden gelirse, bu madde kapsamında sorumludur.

D. Türk Borçlar Kanunu (TBK) açısından

TBK, yüklenicinin (müteahhidin) ayıplı iş yapmama borcunu düzenler.

TBK Madde 471: Yüklenici, işi sözleşmeye ve fen kurallarına uygun yapmak zorundadır. Paslı demir kullanımı, fen ve sanat kurallarına aykırıdır.

TBK Madde 474: Ayıplı iş teslimi halinde iş sahibi, bedel indirimi, onarım veya sözleşmeden dönme hakkına sahiptir.

E. İmar kanunu açısından

3194 Sayılı İmar Kanunu Madde 28: Müteahhit ve şantiye şefleri, yapının fen ve sanat kurallarına uygun olmasından sorumludur. Paslı demirle yapılan betonarme taşıyıcı sistem bu kurala aykırıdır.

Kanunun 42. Maddesi: Aykırılıklar halinde idari para cezası uygulanır, hatta ruhsat iptali ve yıkım kararı verilebilir.

F. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018)

Deprem yönetmeliği, taşıyıcı sistemlerin dayanıklılığı için donatı çeliğinin TS500’e uygun olmasını şart koşar. Paslı demir bu uygunluğu ortadan kaldırır. TBDY’ye aykırı yapılan her işlem, hukuken geçersiz ve cezai yaptırıma açık hale gelir.

G. TS500 – Betonarme yapıların tasarım ve yapım kuralları

TS500 standardı, donatı çeliğinin korozyona uğramamış, temiz ve sağlam olması gerektiğini belirtir. Paslı demir, TS500’e aykırı olduğu için, teknik olarak “standart dışı malzeme” kategorisindedir.

H. Yapı Denetim Kanunu (4708 sayılı kanun)

Paslı demirin şantiyede kullanılmasına izin veren veya göz yuman yapı denetim firmaları da sorumludur. Kanunun 2. maddesine göre yapı denetim kuruluşları, malzemenin projeye ve standartlara uygunluğunu kontrol etmek zorundadır.

I. Paslı demir kullanımının teknik ve yapısal tehlikeleri

Yapının dayanıklılığını azaltır
Pas, demirin kesit alanını küçültür ve taşıma kapasitesini düşürür. Bu, betonarme elemanların yük taşıma gücünü zayıflatır.

Beton ile adezyonun bozulması
Pas tabakası, beton ile demir arasındaki aderansı zayıflatır. Bu da çatlakların oluşmasına, betonarme elemanların ayrışmasına yol açar.

Korozyonun devam etmesi
Beton dökülse dahi paslanma içeride devam eder ve yıllar içinde demirin tamamen çürümesine neden olur.

Deprem dayanımını düşürür
Türkiye’nin bir deprem ülkesi olduğu düşünüldüğünde, paslı demirle inşa edilen yapılar büyük risk taşır. Deprem anında kolon ve kirişlerin kırılma ihtimali artar.

İ. Hukuki sorumluluk ve yaptırımlar

Müteahhit Açısından
Müteahhit, ayıplı iş yapmaktan hem hukuki hem cezai sorumluluk taşır. Sigorta şirketleri de paslı demirle yapılmış binalarda tazminat ödemekten kaçınabilir.

İnşaat Mühendisleri ve Şantiye Şefleri Açısından
Fenni mesuliyet ilkesi gereği, paslı demirin kullanıldığını bilmesine rağmen engel olmayan mühendisler, hem disiplin hem cezai yaptırımla karşılaşır.

Yapı Denetim Firmaları Açısından
Göz göre göre paslı demiri kabul eden yapı denetim firmaları, 4708 sayılı Kanun gereğince hem para cezası hem de lisans iptali ile karşılaşabilir.

İşçi ve Ustalar Açısından
Ustalar doğrudan hukuki sorumluluk taşımasa da, paslı demiri kullanmamaları için itiraz yükümlülükleri vardır. Aksi halde kusur payları gündeme gelebilir.

J. Paslı demir kullanımının doğurabileceği tehlikeler

Maddi tehlike: Yapı ömrünün kısalması, maliyetlerin artması.

Can güvenliği tehlikesi: Deprem veya diğer yükler altında çökme riski.

Hukuki tehlike: Davalar, cezai soruşturmalar, meslekten men cezaları.

Toplumsal tehlike: Güvensiz yapı stoğu oluşumu, şehirlerin risk altına girmesi.

K. Çözüm önerileri

Şantiyelerde demirler yağmurdan, rutubetten korunmalı, üstü kapalı alanlarda depolanmalı.

Paslanma başladıysa mekanik temizlik (zımpara, tel fırça) yerine, betona zarar vermeden profesyonel çözümler kullanılmalı.

OK-151 Pas Sökücü gibi kimyasal çözümler, demirin pasını tamamen temizleyerek TS500’e uygun hale getirir.

Yapı denetim firmaları ve mühendisler, malzeme giriş kontrolü yaparak standart dışı malzemenin kullanılmasına izin vermemeli.

L. Videolu anlatım

Hemen aşağıda paylaşmış olduğumuz ve resmi Youtube kanalımıza yüklenen video aracılığı ile temizlik aşamalarını izleyebilirsiniz. Kanalımızda diğer uygulama videoları da mevcuttur. Pas sökücüler oynatma listesine girmeniz yeterlidir.

M. Uygulama şekli

Ürünü 3 farklı yöntemle uygulayabilirsiniz. Püskürtme, fırça ile sürme veya daldırma. İnşaat demirlerinin pasının temizlenmesinde en çok kullanılan yöntem yukarıdaki videoda da izlemiş olduğunuz gibi püskürtme yöntemidir.

📌Ürün bir püskürtücü içerisine konulur. Pasın yoğunluğuna göre su ile 1/1 ila 1/7 oranında seyreltilerek.

📌Paslı olan inşaat demiri üzerine sıkılır.

📌Yaklaşık olarak 20 dakika beklenir.

📌Pasın sökülmediği alanlarda uygulama tekrarı yapılabilir.

N. Ürün özellikleri

Pas sökücü OK-151 konsantre bir üründür. Yani pasın yoğunluğuna göre su ile seyreltilerek kullanılabilir. Yoğun pasta 1/1, orta pasta 1/4, az pasta 1/7 oranında.

🔍 İnşaat demirinin kütle ve hacminden yemek. Bakınız İTÜ Teknik Rapor

📢 Yerli üretimdir. Bu sayede nakliye süreçleri ortalama 3 (üç) iş günüdür.

📥 %100 etkili ve kısa sürede kesin çözüm sunar.

🔗 Aderansı arttırır.

O. Pas sökücü ürün OK-151’i nasıl satın alabilirim?

Pas sökücü OK-151’i internet sitemiz üzerinden sepetinize ekleyip 3D güvenlikli kredi kartı ödeme yöntemi ile ya da havale/EFT yöntemi ile satın alabilirsiniz.

P. Sonuç

Paslı demir kullanımı kesinlikle yasal değildir. Hiçbir mevzuat, yönetmelik veya standart paslı demirin kullanılmasına izin vermez. Aksine, kullanılması halinde müteahhitten mühendise, yapı denetim firmasından ustalara kadar tüm sorumlular hukuki ve cezai yaptırımlar ile karşı karşıya kalır. Ayrıca, paslı demirle yapılan binalar uzun vadede hem can güvenliği hem de ekonomik açıdan büyük risk taşır.

Dolayısıyla hem hukuki sorumluluklardan kaçınmak hem de güvenli yapılar inşa etmek için, paslı demir asla kullanılmamalı; mutlaka uygun yöntemlerle pası giderildikten sonra yapı imalatına devam edilmelidir.