Paslanan inşaat demirlerine ne yapılmalı?

A. Giriş

İnşaat demiri (donatı çeliği), betonarme yapılarda yük taşıma kapasitesini belirleyen en kritik unsurlardan biridir. Beton ve çelik beraber çalıştığında yüksek dayanım sağlar; ancak çeliğin korozyona maruziyeti, yapı güvenliği açısından ciddi riskler oluşturur. Bu nedenle “paslı inşaat demiri kullanılabilir mi?” sorusu hem mühendislik literatüründe hem de şantiye pratiklerinde en önemli tartışma konularındandır.

Bu makalede, inşaat demirinin neden ve nasıl paslandığı, paslı donatı kullanımının maddi ve manevi riskleri, korozyona uğramış donatının nasıl rehabilite edilmesi gerektiği ve OK-151 Pas Sökücü kullanılarak sorunun bilimsel şekilde nasıl çözülebileceğini ele alacağız.

B. İnşaat Demirinin Neden ve Nasıl Paslandığı

a. Çeliğin Elektrokimyasal Korozyonu

Paslanma, çeliğin oksijen ve nem ile etkileşime girmesi sonucu gerçekleşen bir elektrokimyasal oksidasyon sürecidir.
Çelik yüzeyindeki demir atomları (Fe), elektron kaybederek Fe²⁺ ve Fe³⁺ iyonlarına dönüşür. Ortamdaki oksijen ve su ile reaksiyona girerek demir oksit (Fe₂O₃·nH₂O) oluşur. Bu bileşik, halk arasında pas olarak tanımlanır.

b. Paslanmayı Hızlandıran Şantiye Koşulları

Yağmur ve yüksek nem oranı

Toprakla veya çamurla uzun süre temas

Depolama alanlarının açık olması

Tuzlu su/deniz etkisi (klorür iyonları)

Asidik gazlar ve endüstriyel atmosfer

Çizilmiş, yüzeyi zarar görmüş çelikler

Özellikle klorür ihtiva eden ortamlarda (deniz kenarı, tuzlu buz çözücü kullanılan bölgeler) korozyon süreci katlanarak hızlanır.

C. Paslı İnşaat Demiri Kullanmanın Riskleri

a. Yapısal Dayanım Kaybı

Paslanan demir hacimsel olarak %200–%600 genişler. Bu genişleme:

Betonun çatlamasına,

Örtü betonunun kopmasına,

Donatı-beton aderansının zayıflamasına neden olur.

Betonun donatıyı sarmasıyla oluşan kompozit yapı zayıflar ve betonarme elemanların yük taşıma kapasitesi düşer.

b. Kopma ve Akma Dayanımının Düşmesi

Pas, çeliğin mikro yapısının bozulmasına sebep olur. Çeliğin akma dayanımı azalır. Bu durum:

Kolon ve kirişlerin deprem davranışını bozabilir,

Enerji yutma kapasitesini düşürür,

Sünekliği azaltır, kırılgan kırılmalara yol açar.

c. Proje Maliyetlerinin Artması

Paslanmış donatı kullanmak;

Sonradan yapılacak güçlendirme gerekliliği,

Beton dökümü sonrası aderans kopmasıyla oluşan onarımlar,

Ömrü kısalmış yapı nedeniyle erken yenileme ihtiyacı gibi ciddi maliyetlere yol açar.

d. Can Güvenliği ve Hukuki Sorumluluk

Bir yapıda korozyon nedeniyle oluşan göçme,

Şantiye sorumlularına,

Teknik uygulama ve proje ekibine,

Müteahhit firmaya direct sorumluluk doğurur.

Deprem bölgesinde yer alan Türkiye’de paslı donatı kullanımı, hukuki sorumluluk açısından en riskli alanlardan biridir.

D. Paslı İnşaat Demiri Kullanımı Ne Zaman Kabul Edilebilir?

Literatürde “hafif yüzey pası” (flash rust) olarak tanımlanan ince tabaka pas, çelik yüzeyden dökülmeyen, yüzeyi pudra gibi kaplayan pas türüdür. Bu tür pas:

Betonla aderansı bazen artırabilir,

Yapısal direnci azaltmaz.

Ancak koyu renkli, pul pul dökülen, yüzeyi kabartan pas kesinlikle tehlikelidir ve donatı kullanılmadan önce mutlaka temizlenmelidir.

ÖNEMLİ: Ama yine de az pas dahi olsa atılan beton %100 performans göstermediğinde paslanma devam edecek ve demirde çürüme gerçekleşecektir.

E. Paslı inşaat demiri kullanılabilir mi?

Paslı demir yani donatı inşaatta kullanılamaz. Kesinlikle kullanılmamalıdır. Kullanıldığı taktirde karşılaşılacak olan sorunları maddeler halinde paylaşalım.

a) Yüzeydeki aderans (yapışma) azalır

Betonun donatıya tutunması (aderans) çok önemlidir. Paslı yüzeyler düzgün olmadığı için beton, demire sağlam yapışamaz. Bu da taşıma kapasitesini ciddi şekilde düşürür.

b) Kesit azalır

Pas demirin bir kısmını “yeyip” inceltir. Yani demirin çapı küçülür, taşıyabileceği yük azalır, yapının dayanımı zayıflar.

c) İçten çürüme devam eder

Donatı betonun içinde bile olsa paslanma devam eder. Çünkü paslı demirle birlikte gömüldüğünde, içeride mikro çatlaklardan su ve oksijen girerek korozyon hızlanır.

d) Betonda çatlak ve dökülmeye sebep olur

Paslı demir zamanla genleşir yani hacmi artar. Bu da betonu içeriden şişirir, çatlatır ve parçalar.

e) Dayanım ve ömür kaybı olur

Yapının beklenen taşıma kapasitesi ve kullanım ömrü ciddi şekilde azalır. Özellikle deprem gibi durumlarda hayati risk oluşturur.

Özetle: Paslı donatı = aderans kaybı + kesit zayıflaması + içten çürüme + beton çatlağı + yapısal tehlike.

F. Paslanmış inşaat demiri nasıl temizlenir?

Paslanmış inşaat demirini kullanmak istiyorsanız eğer Özkimsan Endüstri Kimyasalları tarafından üretilen konsantre pas sökücü ürünüz OK-151’i kullanabilirsiniz. OK-151 sayesinde kesinlikle demirin kütle ve hacminden yemeden ilk günkü temizliğine geri kavuşmasını sağlayabilirsiniz.

G. Pas sökücü OK-151 nasıl kullanılır?

Pas sökücü OK-151’i püskürtme ya da fırça ile sürme yöntemleri ile kullanabilirsiniz. Üçüncü bir yöntem olarak ise daldırma tekniğini tercih edebilirsiniz.

a) Püskürtme yöntemi

Ürün pasın yoğunluğuna göre bir püskürtücü içerisine su ile 1/1 ile 1/7 oranında seyreltilerek konulur. Paslı olan alana ürün sıkılır. İnşaat demiri üzerindeki pasın ortalama 20 dakika içerisinde sökülür. Aşağıdaki videoda detaylı anlatım yapılmıştır. Ağır paslanma ya da pasın sökülmediği alan varsa uygulama tekrarlanabilir.

b) Fırçalama ile sürme yöntemi

Ürün pasın yoğunluğuna göre bir kabın içerisine su ile 1/1 ile 1/7 oranında seyreltilerek konulur. Paslı olan inşaat demirine bir fırça yardımı ile sürülür. Ortalama 20 dakika pasın sökülmesi beklenir. Ağır paslanma ya da pasın sökülmediği alan varsa uygulama tekrarlanabilir.

H. Pas sökücü ürün OK-151’i nasıl satın alabilirim?

Pas sökücü OK-151’i internet sitemiz üzerinden sepetinize ekleyip 3D güvenlikli kredi kartı ödeme yöntemi ile ya da havale/EFT yöntemi ile satın alabilirsiniz.

Paslanan inşaat demirlerine ne yapılmalı? ile ilgili bilgi vermeye çalıştık. Umarız yardımcı olabilmişizdir.