İnşaat demirinin renk değiştirmesi zararlı mı?

A. Giriş

İnşaat demiri (donatı çeliği), betonarme yapılarda taşıyıcı sistemin en kritik bileşenidir. Beton basınca karşı dayanıklı olsa da, çekme kuvvetlerini karşılamak için çeliğe ihtiyaç duyar. Bu nedenle kullanılan inşaat demirinin kalitesi, yüzey durumu ve korozyona karşı korunmuşluğu, yapının ömrünü doğrudan etkiler. İnşaat sahalarında en sık karşılaşılan sorunlardan biri demirin renk değiştirmesi, yani paslanmaya başlamasıdır. Peki bu durum sadece yüzeysel bir görüntü müdür, yoksa yapının güvenliği açısından ciddi bir tehdit midir?

B. İnşaat demirinin renk değiştirmesinin sebepleri

İnşaat demirinde renk değişiminin en bilinen nedeni korozyon (paslanma) sürecidir. Çelik esaslı malzemeler, su (özellikle yağmur ve nem) ve oksijenle temas ettiğinde elektrokimyasal reaksiyonlar sonucu oksitlenir.

Başlangıçta demir yüzeyinde açık kahverengi ince bir tabaka oluşur.

Zamanla bu tabaka koyulaşır, kalınlaşır ve demiri içten içe tüketmeye başlar.

Özellikle açık havada bekletilen, yağmur ve kar suyuna maruz kalan donatılarda bu süreç çok hızlı gelişir.

C. Paslanmanın kimyasal mekanizması

Korozyon süreci şu temel tepkimeler üzerinden ilerler:

Anot (demirin çözünmesi):

Fe → Fe²⁺ + 2e⁻

Katot (oksijen indirgenmesi):

O₂ + 2H₂O + 4e⁻ → 4OH⁻

Ara ürün:

Fe²⁺ + 2OH⁻ → Fe(OH)₂

Son ürün (pas):

4Fe(OH)₂ + O₂ → 2Fe₂O₃·xH₂O

Bu reaksiyonların sonucunda oluşan pas tabakası gözeneklidir ve demiri korumaz. Aksine, oksijen ve suyun iç katmanlara ulaşmasını kolaylaştırarak korozyonu hızlandırır.

D. Paslanmanın yapıya vereceği zararlar

Pas yalnızca görsel bir sorun değildir; yapısal açıdan çok ciddi riskler barındırır.

a) Kesit kaybı

Pas, çeliğin kütlesini azaltır. Donatının kesitinin küçülmesi, taşıma kapasitesinin düşmesi anlamına gelir. Bu da kolon, kiriş ve döşemelerde hesaplanan dayanımın kaybolmasına yol açar.

b) Beton-çelik aderansının bozulması

Pas tabakası, betonla demir arasında kaygan bir ara yüzey oluşturur. Betonun demire kenetlenme gücü azalır. Deprem gibi ani yüklerde bu durum, donatının betondan sıyrılmasına neden olabilir.

c) Genleşme ve betonun patlaması

Pas, orijinal demir hacminden 6-10 kat daha fazla yer kaplar. Bu genleşme, betonda çatlaklara ve zamanla parçalanmalara yol açar. “Beton patlaması” olarak bilinen bu durum, donatının tamamen dışarıya açığa çıkmasına ve hızla çürümesine sebep olur.

d) Deprem güvenliğini azaltması

Deprem sırasında betonarme yapılarda enerji sönümleme kapasitesi büyük ölçüde donatıya bağlıdır. Paslı donatılar hem kesit kaybı hem de aderans zayıflığı nedeniyle bu görevi yerine getiremez. Bu da yapıların çok daha hızlı göçmesine neden olabilir.

E. Yapı denetim açısından değerlendirme

Türkiye’de 4708 sayılı Yapı Denetim Kanunu ve ilgili yönetmelikler, şantiyede kullanılan malzemelerin standarda uygun olmasını şart koşar.

TS 708 standardı, inşaat çeliğinin teknik özelliklerini tanımlar. Paslanmış demir, bu standartlara aykırıdır.

Yapı denetim firmaları, paslı donatıların kullanılmasına onay vermez; gerektiğinde demirin yüzey temizliğini veya değiştirilmesini ister.

Proje müellifleri ve şantiye şefleri, paslı donatıyı kullanmaları halinde hukuki sorumluluk altına girerler.

F. Paslı demir kullanımının sonuçları

Eğer paslı demir temizlenmeden veya değiştirilmeden beton içerisine gömülürse:

Yapının servis ömrü kısalır.

Deprem anında beklenen dayanım sağlanamaz.

İlerleyen yıllarda binada çatlaklar, sıva dökülmeleri, kolon patlamaları ortaya çıkar.

En kötüsü, binanın ömrü dolmadan erken çökme riski oluşur.

G. Çözüm: OK-151 ile güvenli bir uygulama

Paslı demirle mücadelede tek doğru çözüm; pası tamamen yüzeyden arındırmak, aderansı sağlamak ve yapıyı güvence altına almaktır. Bu noktada OK-151 Pas Sökücü, endüstriyel şantiyelerde en güvenli ve etkili çözümdür.

İnşaat demiri pası, Özkimsan Endüstri Kimyasalları tarafından üretilmiş olan konsantre pas sökücü OK-151 ile temizlenir. Ürün hakkında tüm detayları bu yazımızda paylaşalım.

H. Videolu anlatım

Hemen aşağıda paylaşmış olduğumuz ve resmi Youtube kanalımıza yüklenen video aracılığı ile temizlik aşamalarını izleyebilirsiniz. Kanalımızda diğer uygulama videoları da mevcuttur. Pas sökücüler oynatma listesine girmeniz yeterlidir.

I. Uygulama şekli

Ürünü 3 farklı yöntemle uygulayabilirsiniz. Püskürtme, fırça ile sürme veya daldırma. İnşaat demirlerinin pasının temizlenmesinde en çok kullanılan yöntem yukarıdaki videoda da izlemiş olduğunuz gibi püskürtme yöntemidir.

📌Ürün bir püskürtücü içerisine konulur. Pasın yoğunluğuna göre su ile 1/1 ila 1/7 oranında seyreltilerek.

📌Paslı olan inşaat demiri üzerine sıkılır.

📌Yaklaşık olarak 20 dakika beklenir.

📌Pasın sökülmediği alanlarda uygulama tekrarı yapılabilir.

İ. Ürün özellikleri

Pas sökücü OK-151 konsantre bir üründür. Yani pasın yoğunluğuna göre su ile seyreltilerek kullanılabilir. Yoğun pasta 1/1, orta pasta 1/4, az pasta 1/7 oranında.

🔍 İnşaat demirinin kütle ve hacminden yemek. Bakınız İTÜ Teknik Rapor

📢 Yerli üretimdir. Bu sayede nakliye süreçleri ortalama 3 (üç) iş günüdür.

📥 %100 etkili ve kısa sürede kesin çözüm sunar.

🔗 Aderansı arttırır.

J. Pas sökücü ürün OK-151’i nasıl satın alabilirim?

Pas sökücü OK-151’i internet sitemiz üzerinden sepetinize ekleyip 3D güvenlikli kredi kartı ödeme yöntemi ile ya da havale/EFT yöntemi ile satın alabilirsiniz.

K. Sonuç

İnşaat demirinin renk değiştirmesi, yani paslanması, asla hafife alınmaması gereken bir durumdur. Bu yalnızca estetik bir değişim değil; taşıyıcı sistemin kalbine zarar veren bir süreçtir. Kesit kayıpları, aderans zayıflığı, beton patlamaları ve deprem güvenliğinin azalması, paslanmanın doğrudan sonuçlarıdır. Yapı denetim mevzuatı da bu nedenle paslı donatı kullanımını yasaklamaktadır.

Dolayısıyla, şantiyede yağmurdan, nemden veya yanlış depolamadan dolayı paslanan demirler mutlaka temizlenmeli veya uygun ürünlerle korunmalıdır. Unutulmamalıdır ki, paslı demirle inşa edilen binalar gelecekteki depremlerde en büyük risk grubunu oluşturur.