İnşaat demiri neden paslanır?

A. Giriş

Betonarme yapılar modern inşaatın temel taşıdır. Beton, basınca karşı yüksek dayanım gösterir; fakat çekme kuvvetlerine karşı zayıftır. Bu açığı kapatmak için kullanılan inşaat demiri, yapıya esneklik ve dayanıklılık katar. Yani binaların ayakta kalmasında demirin rolü tartışılmaz derecede önemlidir. Ancak bu güçlü malzemenin en büyük düşmanı “pas”tır.

Paslanma yalnızca metalin yüzeyini kaplayan estetik bir sorun değildir. Zamanla demirin taşıma kapasitesini azaltır, betonarme yapılarda çatlaklara ve dökülmelere yol açar, en sonunda ise yapının güvenliğini tehdit eder. Ne yazık ki, pas çoğu zaman fark edilmediğinde binanın ömrünü sessizce kısaltan gizli bir tehlikeye dönüşür.

Peki inşaat demiri neden paslanır? Bu sorunun cevabını anlamak için önce demirin yapısını, ardından paslanma mekanizmasını ve çevresel faktörlerin rolünü incelemek gerekir.

B. İnşaat demirinin yapısı ve özellikleri

İnşaatlarda kullanılan demir, genellikle karbon çeliğinden üretilir. Karbon çeliği, demir (Fe) ile belirli oranlarda karbon (C) birleşiminden oluşur. Bu yapı, demire yüksek dayanıklılık ve esneklik kazandırır. Aynı zamanda betonla güçlü bir kimyasal bağ kurmasını sağlar.

Betonun kendisi alkalin özellik gösterir (pH değeri yaklaşık 12-13’tür). Bu yüksek pH ortamı, demirin yüzeyinde “pasif film” adı verilen çok ince ve koruyucu bir oksit tabakası oluşmasına yardımcı olur. Bu tabaka, demirin oksijen ve nem ile temasını engelleyerek korozyona karşı doğal bir koruma sağlar.

Fakat bu pasif tabaka kalıcı değildir. Beton kalitesiz döküldüğünde, karbonatlaşma gerçekleştiğinde veya klor iyonları betona sızdığında bu tabaka bozulur. Tabaka ortadan kalktığında demir doğrudan su ve oksijenle temas eder. İşte paslanma süreci tam da bu noktada başlar.

Demirin paslanmaya bu kadar yatkın olmasının temel nedenleri şunlardır:

Doğal eğilim: Demir doğada saf hâlde bulunmaz. Çoğunlukla oksitli cevherler şeklindedir. Yani aslında demirin “paslı hâli” doğadaki doğal hâlidir. Biz eritme ve arıtma süreçleriyle saflaştırıp çelik haline getiririz. Bu nedenle demir, yeniden oksitlenmeye eğilimlidir.

Elektrokimyasal özellikler: Demirin yüzeyinde farklı bölgeler “anot” ve “katot” görevi görebilir. Bu durum, elektrokimyasal hücrelerin oluşmasına ve paslanmanın başlamasına yol açar.

Çevreyle etkileşim: Su, oksijen, asidik gazlar ve özellikle tuzlu ortamlardaki klor iyonları demirin elektron kaybetmesine (oksitlenmesine) sebep olur.

C. Paslanma mekanizması: Korozyon süreci

Demirin paslanması aslında elektrokimyasal bir süreçtir. Bu süreç üç temel unsura ihtiyaç duyar: su, oksijen ve elektron akışı.

Anodik Reaksiyon (Demirin oksitlenmesi):
Demir, elektron kaybederek iyonlara dönüşür:
Fe → Fe²⁺ + 2e⁻

Katodik reaksiyon (Oksijenin indirgenmesi):
Açığa çıkan elektronlar, sudaki oksijen ile tepkimeye girer:
O₂ + 4e⁻ + 2H₂O → 4OH⁻

Sonuç (Pasın oluşması):
Demir iyonları (Fe²⁺), hidroksit iyonları (OH⁻) ile birleşir. Zamanla bu bileşik oksitlenerek hidratlı demir oksitlere dönüşür. Halk arasında pas dediğimiz madde aslında Fe₂O₃·xH₂O formüllü kahverengi-kırmızımsı bir bileşiktir.

Bu reaksiyonlar sürdükçe pas tabakası kalınlaşır. Ancak bu tabaka, alüminyum veya çinko gibi metallerde olduğu gibi koruyucu değildir. Aksine gevşek, gözenekli ve suyu geçiren bir yapıdadır. Bu da pasın alttaki sağlam demire ulaşmasına ve sürecin hızla devam etmesine neden olur.

D. Paslanmaya sebep olan çevresel faktörler

İnşaat demirinin paslanma hızı, çevresel koşullara bağlı olarak büyük farklılıklar gösterebilir. İşte en önemli faktörler:

1. Nem ve su

Su, paslanmanın olmazsa olmazıdır. Havadaki nem oranı arttıkça paslanma süreci hızlanır. Özellikle yağmur suyuna uzun süre maruz kalan demirler, kısa sürede yüzeylerinde pas tabakası geliştirir.

2. Oksijen

Oksijen, paslanma sürecinin ana bileşenidir. Betonun içine sızan oksijen, demirle tepkimeye girerek paslanmayı başlatır.

3. Tuzlu ortamlar

Deniz kenarındaki yapılar, tuzlu hava ve klor iyonları nedeniyle çok daha hızlı paslanır. Klor iyonları, betonun alkalin yapısını bozarak demiri koruyan pasif tabakayı parçalar.

4. Sıcaklık

Sıcaklık arttıkça kimyasal reaksiyonların hızı da artar. Tropikal ve sıcak bölgelerde paslanma, soğuk bölgelere göre daha hızlı gerçekleşir.

5. Beton kalitesi

Gözenekli, düşük dayanımlı veya çatlak betona sahip yapılarda su ve oksijen kolayca içeri girer. Bu da demirin paslanma hızını artırır.

E. İnşaat demiri paslanırsa ne olur?

Paslanan demirin en önemli sonucu, mukavemet kaybıdır. Demir inceldikçe kesit alanı azalır, taşıma kapasitesi düşer. Ancak sorun yalnızca demirde bitmez; pas oluştuğunda hacim genişler. Demirin yüzeyinde oluşan pas, orijinal metal hacminden yaklaşık 6-7 kat daha fazla yer kaplar. Bu da betonun içinde genleşme kuvvetleri yaratır.

Sonuçta:

Beton çatlamaya ve dökülmeye başlar.

Donatı ile beton arasındaki aderans (yapışma) azalır.

Taşıyıcı sistem zayıflar.

Yapının ömrü kısalır.

Özellikle kolon ve kiriş gibi kritik bölgelerde paslanma, depremlerde ciddi riskler doğurur.

F. Paslanmayı önleme yöntemleri

Paslanmayı tamamen engellemek mümkün olmasa da, alınacak önlemlerle süreç büyük ölçüde yavaşlatılabilir.

Doğru depolama: Demirler şantiyede açıkta değil, kapalı ve kuru ortamlarda muhafaza edilmelidir.

Kaliteli beton kullanımı: Yüksek dayanımlı, düşük geçirgenlikli beton, demirin oksijen ve suyla temasını engeller.

Kaplamalar ve boyalar: Epoksi kaplama veya çinko galvanizleme, demirin paslanmaya karşı direncini artırır.

Katkı maddeleri: Betona katılan bazı kimyasal katkılar (örneğin pas koruyucu OK-152) demirin korunmasına yardımcı olur.

Düzenli bakım: Yapılar periyodik olarak kontrol edilmeli, çatlaklar onarılmalı ve sızmalar önlenmelidir.

G. Çözüm: OK-151 ile güvenli bir uygulama

Paslı demirle mücadelede tek doğru çözüm; pası tamamen yüzeyden arındırmak, aderansı sağlamak ve yapıyı güvence altına almaktır. Bu noktada OK-151 Pas Sökücü, endüstriyel şantiyelerde en güvenli ve etkili çözümdür.

İnşaat demiri pası, Özkimsan Endüstri Kimyasalları tarafından üretilmiş olan konsantre pas sökücü OK-151 ile temizlenir. Ürün hakkında tüm detayları bu yazımızda paylaşalım.

H. Videolu anlatım

Hemen aşağıda paylaşmış olduğumuz ve resmi Youtube kanalımıza yüklenen video aracılığı ile temizlik aşamalarını izleyebilirsiniz. Kanalımızda diğer uygulama videoları da mevcuttur. Pas sökücüler oynatma listesine girmeniz yeterlidir.

I. Uygulama şekli

Ürünü 3 farklı yöntemle uygulayabilirsiniz. Püskürtme, fırça ile sürme veya daldırma. İnşaat demirlerinin pasının temizlenmesinde en çok kullanılan yöntem yukarıdaki videoda da izlemiş olduğunuz gibi püskürtme yöntemidir.

📌Ürün bir püskürtücü içerisine konulur. Pasın yoğunluğuna göre su ile 1/1 ila 1/7 oranında seyreltilerek.

📌Paslı olan inşaat demiri üzerine sıkılır.

📌Yaklaşık olarak 20 dakika beklenir.

📌Pasın sökülmediği alanlarda uygulama tekrarı yapılabilir.

İ. Ürün özellikleri

Pas sökücü OK-151 konsantre bir üründür. Yani pasın yoğunluğuna göre su ile seyreltilerek kullanılabilir. Yoğun pasta 1/1, orta pasta 1/4, az pasta 1/7 oranında.

🔍 İnşaat demirinin kütle ve hacminden yemek. Bakınız İTÜ Teknik Rapor

📢 Yerli üretimdir. Bu sayede nakliye süreçleri ortalama 3 (üç) iş günüdür.

📥 %100 etkili ve kısa sürede kesin çözüm sunar.

🔗 Aderansı arttırır.

J. Pas sökücü ürün OK-151’i nasıl satın alabilirim?

Pas sökücü OK-151’i internet sitemiz üzerinden sepetinize ekleyip 3D güvenlikli kredi kartı ödeme yöntemi ile ya da havale/EFT yöntemi ile satın alabilirsiniz.

K. Sonuç

İnşaat demiri, yapıların dayanıklılığını ve güvenliğini sağlayan en kritik malzemelerden biridir. Ancak doğası gereği paslanmaya son derece yatkındır. Su, oksijen, nem ve çevresel faktörlerle birleştiğinde korozyon kaçınılmaz hale gelir. Pas, yalnızca demirin kesitini küçültmekle kalmaz; aynı zamanda betonarme sistemin bütünlüğünü bozar, çatlaklara ve yapısal zafiyetlere yol açar.

Dolayısıyla inşaat sektöründe paslanma sorunu hafife alınmamalıdır. Doğru depolama, kaliteli beton kullanımı, koruyucu kaplamalar ve düzenli bakım ile bu süreç büyük ölçüde yavaşlatılabilir. Unutulmamalıdır ki pas, gözle görülmeyen ama binanın ömrünü sessizce tüketen bir düşmandır.

Güvenli ve uzun ömürlü yapılar için paslanmanın nedenlerini iyi anlamak ve önlem almak, hem mühendisler hem de uygulayıcılar için vazgeçilmez bir sorumluluktur.

İnşaat demiri neden paslanır ile ilgili bilgi vermeye çalıştık. Umarız yardımcı olabilmişizdir. Yorum alanından yazarak ya da iletişim sayfamızda bulunan müşteri temsilcisi hattımızı arayarak aklınıza takılanları sorabilirsiniz.